Oorlog in Nijmegen
bronnenonderzoek vervolgingen

actueel

[Laatst bijgewerkt op 25 mei 2020]

 

Onder het thema 'Razzzia's en deportaties' hebben we een artikel gepubliceerd over niet-Nijmeegse Joden die in Nijmegen en omgeving onderdoken om te ontsnappen aan een zekere dood.

 

Onder de menu-optie 'Over deze site' hebben we een inhoudsopgave gepubliceerd, waarin alle artikelen en bronnen die je op onze site kunt vinden in alfabetische volgorde zijn weergegeven, met daarbij een korte toelichting. We zullen deze inhoudsopgave voortdurend actualiseren.

 

Het artikel 'De onderduik, Joodse inwoners van Nijmegen die proberen te ontsnappen' hebben we op enkele punten geactualiseerd. We hebben enkele kleine wijzigingen en aanvullingen aangebracht bij Menno Lezer, Marianne van Raap en Hans Gumbert.

 

Onder het thema 'Razzia's en deportaties' publiceren we twee nieuwe brondocumenten. Allereers het vijfde rapport van het Rode Kruis over de transporten vanuit Nederland naar Auschwitz in 1944, waarin ook veel Nijmeegse Joden werden weggevoerd. En verder het indrukwekkende verslag van Dina Maas over haar ervaringen in Auschwitz. Zij werd in 1944 vanuit haar onderduikadres, waar ze samen met haar moeder zat, opgepakt en naar Auschwitz weggevoerd. Haar moeder werd daar onmiddellijk vermoord. Dina overleefde.

 

Onder het thema 'Uitsluiting' publiceren we een update van het brondocument over Jakob (Jacob) Cohen, die in 1940 bij De Vereeniging werkte als kelner, en werd ontslagen omdat hij Jood was. Verder hebben we onder het thema 'Roof' twee publicaties toegevoegd over het transport van meubels uit 'verlaten' Joodse woningen, een artikel over deze officiële roof en een bijbehorend brondocument waarinn de nota's zijn terug te vinden.

 

Eerder publiceerden we onder het thema 'Razzia's en deportaties' een mooi verslag van Clara Drielsma, die enige tijd verbonden was aan de Joodse lagere school in Nijmegen.

 

Onder het thema 'Razzia's en deportaties' publiceerden we ook een uitgereidere versie van de reisdeclaraties die werden ingediend voor het vervoer van Joden en andere 'arrestanten', naar Westerbork, en naar andere plaatsen. De declaraties hebben betrekking op reizen uit 1942, 1943 en 1944.

 

Verder publiceerden we onder het thema 'Razzia's en deportaties' het artikel 'Albert Cohn en Rachel Mendes da Costa gepakt'. Hun geschiedenis is illustratief voor de willekeur waarmee het fascistische geweld toesloeg.

 

Eerder introduceerden we het nieuwe thema 'Terzijde'. In dit thema brengen we geleidelijk brondocumenten en artikelen onder die we niet goed onder de andere thema's kwijt kunnen. We begonnen met een brondocument waarin het Duitse leger vlak voor de inval in Nijmegen (en de rest van Nederland) een inventarisatie opstelt van wat ze te verwachten hebben. Welke mensen zijn te vertrouwen? Welke niet? Daarna hebben we een tweede document geplaatst met informatie over SS-Hauptsturmführer Karl Herfurth, zonder twijfel tijdens de oorlogsjaren de meest invloedrijke Duitser in Nijmegen.

 

We hebben ook de 'Namenlijst 1939-1943' in een andere vorm gegoten, zodat deze beter doorzoekbaar is. Hierin ook enkele inhoudelijke aanvullingen en verbeteringen.

 

Onder het thema 'Razzia's en deportaties' hebben we een van de vijf rapporten van het Rode Kruis geplaatst die rond 1952-1953 werden opgesteld over de transporten van Westerbork naar Auschwitz. In het deel dat we hier plaatsen - deel III - worden de transporten behandeld waar veel inwoners van Nijmegen deel van uitmaakten. Onder hetzelfde thema nu ook de reiskosten die door agenten van de Nijmeegse politie - met name de NSB-agenten daarbinnen - declareerden voor het vervoer van Joden naar met name Westerbork.

 

Verder is onder het thema 'Razzia's en deportaties' het artikel 'De gang naar Joodse werkkampen en de razzia van 2 oktober 1942' iets aangepast. De naam van Louis de Jong ontbrak; deze is nu toegevoegd. Naar aanleiding van dit artikel hebben we ook een update geplaatst van het artikel 'De razzia van 16 september'. Het belangrijkste verschil met de vorige versie is dat wij nu aannemen dat de meeste mannen uit Nijmegen die naar een werkkamp gingen niet naar Kamp Molengoot maar naar Kamp Wittebrink bij Hummelo zijn gegaan. Zie daarvoor ook het genoemde artikel.

 

Recent is ook, onder hetzelfde thema, een update van het artikel over Joodse inwoners van Nijmegen die probeerden aan de vervolgingen te ontkomen door onder te duiken: 'De onderduik, Joodse inwoners van Nijmegen die proberen te ontsnappen'. Ook hebben we recent onder dit thema een artikel gepubliceerd over zes Joodse, Nijmeegse weeskinderen Frank.

 

Onder hetzelfde thema hebben we een brondocument toegevoegd over het 'judenrein' maken van acht Nederlandse provincies, waaronder Gelderland. Hierin doet de Nijmeegse politiecommissaris Van Dijk verslag over de actie in Nijmegen. Het brondocument 'Declaratiekosten van de deportatie van Joden (1943)' hangt hiermee samen, want hierin zien we hoe de gemeente Nijmegen de kosten van deze operatie berekent.

 

Onder het thema 'Roof' hebben we een brondocument geplaatst over Joodse panden die te koop worden aangeboden aan de gemeente Nijmegen. Onder hetzelfde thema ook een brondocument met enkele circulaires waarin werd aangekondigd dat er een beheerder was aangesteld over het vermogen en/of het onroerend goed van een ‘voormalig Joods’ bedrijf. Vanaf pagina 8 bevat dit dossier ook enige naoorlogse correspondentie over de bemoeienis van Nijmeegse makelaars met de roof van onroerend goed van Joodse eigenaren.

 

Ten slotte hebben we acht interviews gepubliceerd: met Mietje Philips, Louis de Wijze, David Reens, Isaäc Pels, Alfred Vyth, Paul Vyth en Sybilla de Wijze, Diny Vrengel en Bertha van Gelder. Zij vertellen hierin over hun ervaringen met de vervolgingen tijdens de oorlogsjaren. Deze interviews dateren uit de jaren 80 van de vorige eeuw. Met uitzondering van het interview met Louis de Wijze en Alfred Vyth zijn deze interviews pas sinds februari 2020 opgenomen in het Regionaal Archief Nijmegen (onder nummer 579_117).

 

 

Achtergrond